HUGO DE GROOT: een bijzonder persoon

WONDERKIND

HUGO DE GROOT werd in 1583 in Delft geboren en ontwikkelde zich al snel tot ‘wonderkind’. Op een leeftijd van slechts elf jaar ging hij studeren aan de Universiteit Leiden, waarna hij snel carrière maakte als rechtsgeleerde, advocaat en diplomaat. De Groots belangrijkste werken zijn tot op de dag van vandaag zeer invloedrijk, zowel binnen Nederland en Europa als daarbuiten.

RECHT VAN OORLOG EN VREDE

Het bekendste werk is De iure belli ac pacis, ‘over het recht van oorlog en vrede’. Hierin onderzoekt De Groot wanneer een oorlog gerechtvaardigd is. Dat is volgens hem slechts in drie gevallen: ter verdediging bij een aanval, ter herovering van ingenomen bezittingen en om een onrechtmatig handelende staat te bestraffen. Bovendien mocht het gebruikte geweld nooit buitenproportioneel zijn.

NATUURRECHT EN EIGENDOM

Bij deze leidraad baseerde De Groot zich op het natuurrecht en het recht van persoonlijk eigendom, geldend voor ieder mens en elke staat waar ook ter wereld. Vandaag de dag zijn deze uitgangspunten nog steeds het houvast van de Verenigde Naties en het internationaal recht. Daarnaast heeft het geïnspireerd tot het opstellen van de Verklaring van de Universele Rechten van de Mens, maar is het ook gebruikt om slavernij en kolonialisme te legitimeren.

DE VRIJE ZEE

Ook Mare Liberum, ‘de vrije zee’, is een zeer invloedrijk werk van de Nederlandse geleerde gebleken. Hierin stelde De Groot dat de zee vrij bevaarbaar is en niemands eigendom. Dit geschrift is een mooi voorbeeld van de universaliteit en tijdsgebondenheid van al zijn werken. De Groot heeft het namelijk geschreven in opdracht van de VOC, die het niet eens was met een afspraak tussen Spanje, Portugal en de paus. Ze waren het er niet mee eens dat alleen die twee landen de zeeën mochten bevaren. Tegelijkertijd is De Groots werk nog altijd actueel (bijvoorbeeld tijdens de Brexit onderhandelingen) en zijn de zeeën in principe nog steeds voor iedereen vrij bevaarbaar. Rechtsgeleerden buigen zich nu over de vraag of dat ook geldt voor de ruimte, die we vandaag de dag aan het ontdekken zijn. Er zitten echter ook nadelen aan een vrije zee, want wie is er verantwoordelijk voor de bescherming ervan? Wie kan er iets doen tegen vervuiling, overbevissing en controle door grote machten?

THEOLOGIE EN DIPLOMATIE

Naast het recht hield De Groot zich ook bezig met theologie en diplomatie. Hij was er voorstander van dat alle verschillende (christelijke) geloofsstromingen zich uiteindelijk zouden verenigen in één kerk. Hij pleitte voor tolerantie tegenover andersdenkenden. Ook was hij als humanist en regent van mening dat de invloed van de kerk bij staatsaangelegenheden niet doorslaggevend zou mogen zijn. Hiermee ging De Groot in tegen het standpunt van stadhouder Maurits. Dit kostte hem uiteindelijk zijn vrijheid. Zijn gematigde standpunt werd tijdens de Synode van Dordrecht officieel verboden.

GEVANGENISSTRAF EN ONTSNAPPING

Maurits liet zijn voornaamste tegenstanders oppakken voor hoogverraad. De Groot werd direct gevangen gezet in Den Haag, van waaruit hij na het uitspreken van zijn vonnis werd overgeplaatst naar Slot Loevestein. Hieruit wist hij in 1621 te ontsnappen dankzij een list van zijn echtgenote Maria en de hulp van hun dienstmeisje Elsje.
In Nederland kennen velen deze roemruchte ontsnapping.

CANON

Een boekenkist zoals die waarin De Groot ontsnapte is zelfs de verbeelding van het venster van Hugo de Groot in de officiële Canon van Nederland. Veel minder bekend en juist van veel groter belang is de blijvende invloed van De Groots werken op het gebied van het recht, welke hij deels na zijn ontsnapping vanuit ballingschap heeft geschreven. Dat ieder mens mag denken en geloven wat hij zelf wil en recht heeft op gelijkberechtiging, is een leidraad die aandacht verdient. De Groots werken zijn een oproep voor tolerantie voor andersdenkenden, respect voor elkaars eigendom en tegen onrechtvaardige oorlogen. Daarmee kan zijn gedachtegoed ons een kader geven om maatschappelijke problemen en internationale conflicten van nu en in de toekomst vanuit te bekijken en onszelf daar een mening over te vormen.

© Slot Loevestein - Initiatiefnemer van het Hugo de Grootjaar
Website door Janssen.nl